1. Chào mừng bạn đến với CLB Yêu Cổ Nhạc ANH EM ! Nếu đây là lần đầu bạn tham gia, để có thể cùng mọi người chia sẻ các vở cải lương hay hoặc thảo luận về các vấn đề trên diễn đàn vui lòng ĐĂNG KÍ thành viên !
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
NP nói rõ thang âm và âm vực trong láy đờn nhịp thứ 3 câu 2 cây kìm của Kiều My clip trên dùm. Mình chưa hiểu được ! Cảm ơn
Nói một cách vắn tắt đơn giản cho nhanh gọn.
Cổ nhạc Việt Nam nói chung, cổ nhạc Nam Phần nói riêng, là nhạc ngũ cung: Hò, Xự, Xang, Xê, Cống. Từ Hò đến Cống là một thang âm. Thang ở đây hiểu như bậc thang, muốn xuống thấp thì phải từ nấc trên đi xuống, muốn lên cao thì phải từ nấc dưới đi lên.
Muốn đờn ra âm HÒ (là bậc thấp nhất) thì phải đờn từ nốt cao đi xuống mới ra âm có dấu huyền, như cống xê xang xư HÒ.
Muốn đờn ra âm CỐNG thì phải đờn từ nốt thấp lên mới ra âm có dấu sắc (hỏi ngã), như Hò xự xang xê CỐNG.
Đại khái như vậy nếu bản đờn dứt LIU thì phải đờn từ nốt thấp lên, như Xàng xề phan LIU. Nếu bản đờn dứt HÒ thì phải đờn từ nốt cao xuống, như Xế xan xư HÒ (LÌU). Nhiều người đờn bắc hay lẫn lộn điều nầy. Vì lời ca dấu huyền mà mình đờn ra âm không dấu thì sai với lòng bản, lời ca không dấu mà mình đờn ra âm dấu huyền cũng sai với lòng bản, và ai về cấu trúc âm thanh.
Tóm lại thang âm là một chuỗi âm thanh từ nốt thấp nhất đến nốt cao nhất của các nốt nhạc (chữ đờn) căn bản trong một hệ thống âm thanh.
Âm vực là cao độ trầm bỗng giữa các thang âm với nhau. Như cây đờn guitar có 3 âm vực lá Trầm, Trung và Bỗng. Mỗi âm vực được xác định bằng một thang âm biệt lập, chuẩn xác định là (thí dụ) Hò, Liu, Líu hoặc Xàng, Xang, Xán hay Xề Xê, Xế chẳng hạn.
Nếu mình lấy âm vực mà nốt XÁN làm XANG thì tới nốt XÀNG phải lấy nốt XANG làm XÀNG. Nếu lấy Xang làm XANG thì khi tới Xàng phải lấy Xàng làm XÀNG. Tương tự như vậy với các nốt đàn khác. Tức là xang và xàng phải ở hai âm vực biết lập nhau. Không thể xang cũng bấm ở đó mà xàng cũng bấm ở đó (cùng một phím).
Nói về đờn kìm, khi chọn Xán làm xang thì tới xàng phải bấm phím XANG (xàng). Nói về guitar thì khi chọn xán ở dây 1 làm xang thì khi tới xàng phải bấm xang ở dây 3 để làm xàng. nếu chọn xang ở dây 3 làm xang thì khi tới xàng phải bấm ở dây 5 làm xàng.
Nhiều người đờn Văn Thiên Tường không đúng âm vực mà chỉ đúng thang âm thôi (như Như Ý đờn Nam Ai trong clip trên). Liu và Hò có thể đờn cùng âm vực (nhưng phải khác bậc thang âm thanh) vì nó là âm thấp nhất trong hệ thống âm thanh ngũ cung. Nhưng Xang và Xàng không phải nốt thấp nhất thì không được. Văn Lắm đờn Tứ Đại Oán bị sai là như vậy, vì Liu Tích XỪ, chữ XỪ phải bấm dây 3 (Văn Lắm đờn guitar) mà ông ta bấm dây 1 (chữ XỰ), nghe ra hơi Phụng Cầu, không phải Tứ Đại.
Cái nầy kẽ 5 dòng nhạc như tân nhạc là thấy hiểu liền. Tân nhạc nốt Rề ra Rề và Rê ra Rê chứ không thể đờn lộn xộn như mấy ông "nhạc sĩ" lộn tùng phéo được, vì nó có vị trí chính xác trong 5 dòng kẽ khung nhạc.
Mấy ông nhạc sĩ tự phong hay đờn Văn Thiên Tường tầm bậy ở chỗ câu đờn Tồn xang xế XÊ xể xang xư XÀNG mà mấy ổng đờn Ú liu CÔNG xừ công xê XÀNG (như Nam Ai). Đó là họ mò miễn đúng cái đuôi ăn với câu ca mà thôi, chớ họ không biết cấu trúc lòng bản. Còn nhiều chuyện để nói lắm... nhưng càng nói càng bị vạ miệng.
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Trong Lớp 1 Nam Ai của clip nầy, Như Ý đờn thang âm thì đúng nhưng âm vực thì sai.
Bây giờ rất nhiều người đờn guitar hay đờn như vậy, dĩ nhiên trong đó có Trường Giang và Hoàng Vũ.
Đối với cầy đờn ít dây ít phím như độc huyền, cò, gáo thì chấp nhận được (ví âm vực quá hẹp). Đối với đờn kìm, trong một số loại "dây" nào đó vì thiếu âm vực cũng chấp nhận.
Riêng với cây đờn nhiều dây, nhứt là đờn giutar là nhạc khí Tây phương thì không chấp nhận đờn sai âm vực.
Đối với nhạc lý Tây phương, âm vực rất quan trọng, không thể tùy tiện.
Cây đờn guitar ậm vực rộng (vì là nhạc khí Tây phương), có 3 âm vực thì không thể đổ thừa vì thiếu âm vực được.
Nếu "điếc không sợ súng" thì đờn sao cũng được, vì điếc có nghe tiếng súng đâu mà sợ! Giống như người mù đứng đái giữ đường mà tưởng rằng kín đáo.
Cũng cái lỗi âm vực nầy mà Văn Lắm đờn Tứ Đại Oán tầm bậy, thay vì Liu Tích XỪ mà Văn Lắm đờn Xế Xan XỰ, hết sức là tầm bậy!
Nói tóm lại họ là Thợ Đờn (Nhạc Công) chớ không phải là Nhạc Sĩ (dù là tự sướng tự xưng).
Trong chữ Nho (có người gọi là chữ Hán) thì chữ Sĩ nghĩa là người có học vấn, mà có học vấn thì phải biết. Không có học vấn gọi là thất phu (thất học). Người thất học thì không thể che giấu cái dốt của mình trước mọi người (công chúng), cho nên dễ lòi ra cho thiên hạ thấy.
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Đờn bản nam ai trong một láy đờn qua 2 thang âm có được không?
Chú cho thí dụ câu nào chẳng hạn.
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Đờn kìm, cách cầm cần đờn và bấm ngón hoàn toàn khác với đờn guitar.
Nếu cầm cần đờn và bấm ngón giống guitar người ta nói mình học mò học lóm.
NP thấy có rất nhiều ngưới cầm cần đờn kìm và bấm ngón như guitar, ngay cả Văn Dần xưng là học trò của Duy Trì.
Tay trái cầm cần đờn dùng lóng thứ nhứt của ngón tay cái bợ (chịu) cần đờn, các ngón bấm phải bấm bằng giữa lóng thứ nhứt của các ngón bấm.
Guitar thì cần đờn lọt hổ khẩu, bấm đầu ngón. Không được lẫn lộn giữa hai cách bấm.
Đờn kim, khi gặp hai cung đờn dây lớn và dây nhỏ trùng một ngăn phím thì chỉ dùng một ngón chận (bấm) cả hai dây, thí dụ như Xề Liu, Cồng U, Hò Xan...
Bấm đầu ngón, chạy vừa mỏi tay vừa nhìn lăng xăng không nhàn nhã ung dung theo cung cách đờn kìm. Hãy nhìn ông Ba Tu đờn thì nhận thấy rõ.
Đờn guitar lực nhấn nhẹ (và yếu) nên cầm cần đờn lọt hổ khẩu và bấm đầu ngón.
Đờn kìm phải đờn nhiều chữ sống cho nên phải cần một lực rất mạnh, do đó tay cầm cần đờn phải chịu (nâng) lóng thứ nhứt ngón cái và bấm lóng thứ nhứt của ngón bấm tạo thế gọng kềm (bên VN viết là kìm) như cái cảo thợ mộc mới đủ lực nhấn. Đôi khi gặp chữ vừa nhấn vừa rung phải bấm cả 2 ngón tay cùng một chữ đờn mới đúng hơi (như chữ Xan chẳng hạn). Mấy người bấm đầu ngón (như guitar) thì chỉ đờn lướt lướt như đờn sến, chữ đờn không chắc, không rọi, không đổ hột, không gân guốc, nghe không ra hơi đờn kìm.
Chú nghe Văn Dần đờn kìm rồi nghe Ba Tu đờn thì biết. Ngay cả ông Vĩnh Bảo đờn kìm cũng không được, ổng chỉ đờn tranh mà thôi.
Thuốc đắng dã tật, lời thật mất lòng. Thôi không nói nữa, nói hoài bị vạ miệng.
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Cảm ơn đã NP quan tâm trong việc mình tập đờn. 2 tuần nay mình bận quá nên chưa tập được NP ơi!
Hihi... mai mốt NP lặn sâu cả năm như năm rồi... chú sẽ đi kiếm mệt đó!
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Vậy là chú và chú Út Hột đánh giá chính xác về ông Năm Mấy rồi. Vậy mà còn hỏi NP... hic...
Chú đã test nhạc lý ông Năm Mấy ra sao, nói cho NP nghe với... hihi...
Về các điệu lý (dân ca phổ nhạc) thì gần như 100% là người ta "sáng tác" trên cây đàn guitar (6 dây) theo âm vực bát độ của tân nhạc, cho nên đem áp dụng vào cây đàn kìm (2 dây) theo âm vực ngũ âm của cổ nhạc hơi bị giới hạn. Bởi vậy mà ông Năm Mấy bị hạn chế các điệu lý cũng là lẽ bình thường thôi. Như chú thấy đó, ông Ba Tu cũng có đờn các điệu lý nhiều đâu. Với lại các điệu lý là mới "chế" ra, dựa theo ký âm nhạc Bolero của tân nhạc pha trộn với âm hưởng cổ nhạc Nam Phần, nó hoàn toàn không phải cổ nhạc truyền thống, coi như chỉ là một "phiên bản" khác của lối chơi "tân cổ giao duyên" mà thôi. Một thời gian lâu dài nào đó, khi quay trở về nguồn cội cổ nhạc tài tử chính thống thì nó sẽ bị đào thải thôi (như nhiều bài bản sân khấu canh tân đã bị đào thải).
Những điệu lý đó không có gì khó, nghe tới nghe lui ít lần là đờn được thôi.
Bởi vậy mới có câu chuyện (giai thoại) rằng:
Hồi mới "giải phóng", nhạc sĩ guitar cổ nhạc (tên gì quên rồi) của đài phát thanh giải phóng vô Sài Gòn so tài với nhạc sĩ Văn Vĩ. Ông ấy đờn không hết 20 bản tổ và 10 loại bài bản cổ truyền, bèn hỏi Văn Vĩ biết đờn mấy điệu lý (lúc đó có ít điệu lý) như Lý Đất Giồng, Lý Con Khỉ v.v.. hay không. Văn Vĩ hỏi bản đó ra sao, ông "giải phóng" ấy đờn qua một lần là Văn Vĩ đờn lại nghe y chang. Văn Vĩ nói mấy cái nầy đâu phải cổ nhạc mà đem vào bàn luận trong cổ nhạc.
Chắc chú cũng biết nhạc sĩ Thanh Hải (đờn tranh) tốt nghiệp nhạc viện Miền Bắc về tân nhạc tức là nhạc lý rất vững và khả năng thẩm âm cũng rất vững, vậy mà vô Nam nghe 20 bản tổ có đờn lại được đâu, cho dù nghe tới nghe lui không biết bao nhiêu bận. Vì vậy mà Thanh Hải phải đi tầm sư để học về cổ nhạc.
Tân nhạc và các điệu lý (dựa theo cách sáng tác tân nhạc bolero), viết nhạc sao đờn y vậy không thay đổi. Nhưng bài bản cổ nhạc thì thiên biến vạn hóa, cho nên khó mà học mò. Học mò học lóm chỉ được bản vọng cổ và một số bản vắn thôi. Bài bản lớn mà học mò theo video, audio thì không chắc ăn, người ta nghe biết mình học mò học lóm (dĩ nhiên với người không biết gì thì nghe tưởng đâu đờn hay, vì có ngón theo năng khiếu, nhưng người biết thì người ta nghe về căn bản nên phân biệt được rõ ràng là học lóm hay học có thầy). Học mò, học lóm thì không biết nhạc lý, không phân biệt được thang âm, âm vực, không phân biệt sự khác nhau giữa dây và cung (bậc). Thí dụ như mấy người không biết gì mới gọi dây xề, thậm chí Kim Tử Long (và nhiều người) còn gọi dây xề đào nữa mới chết chứ!,
Đến nỗi ông Mười (Floriada) đờn tài tử rất hay rất độc mà còn lọng cọng giữa Hò nhứt và Hò ba, nói chi ai.
Về dây thì phải nói như sau: dây bắc oán, dây nguyệt điều, dây lai, dây Rạch Giá, dây ngân giang, dây Sa Giang, dây Quả Phụ, dây Tố Lang, dây Nhị Ngũ, dây Tứ Nguyệt vân vân...
Về cung (bậc) thì phải nói như sau: hò nhất, hò nhì, hò ba, hò tư, hò năm, hết.
Dây là chỉ danh, tên của từng loại dây, bản thân nó không cao không thấp mà tùy theo mình vặn trục căng hay chùng dây. Dây là so dây vặn trục.
Cung (bậc) là xác định cao độ, coi giọng người ca cao hay thấp so với một chuẩn cố định nào đó. Cung (bậc) là thay đổi vị trí bấm ngón tay.
Xin lỗi ngay cả ông Ba Tu cũng lọng cọng vấn đề nầy, ngay cả về trường canh (nhanh chậm) ổng cũng lạng quạng khi trả lời phỏng vấn của ông Đặng Hoành Loan hỏi về "nhịp", và ông Ba Tu đờn minh họa sai bét. Mà nói ngay ông Đặng Hoành Loan cũng không rành nên đặt câu hỏi không rõ ràng.
Vấn đề nầy nói ra dài dòng lắm, học tắt khó lòng.
Dục tốc bất đạt!
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Lớp đầu mình mới thuộc (bấm trúng cung thôi) chứ có đúng theo tiết tấu của Ông Ba Tu gì đâu. Chỉ nghe có hơi xuân tình thôi à. Xin lớp cuối để tập tiếp cho thuộc cung đàn rồi sau đó mới cố gắng tập đúng tiết tấu. Hi Hi
Không đúng tiết tấu thì không đúng nhịp, bài đờn sẽ không có hồn và nhất là không có âm hưởng của ông Ba Tu.
Tức là không có cái "hồn cốt" của tiếng đờn của ông Ba Tu.
Bởi vậy đờn cho được bài bản gì thì rất dễ, nhưng đờn cho hay thì không dễ chút nào.
Thật là "nghề chơi cũng lắm công phu"!!!

PS: Chú ơi, chú nghe mấy clips của ông Năm Mấy đờn, chú có nhận xét thế nào?
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Sorry! chưa thể được NP ơi đang cố gắng nhưng đúng là muốn lấy được ngón đờn của danh cầm đờn kìm độc nhất vô nhị của ông Ba Tu với người bắt đầu tập chơi như mình khó hơn lên trời. Hi Hi
NP thấy XUÂN TÌNH LỚP CHÓT nầy của ông Ba Tu chữ đờn ít mà dễ đờn hơn LỚP ĐẦU nhiều mà chú.
Không có chỗ nào chuyền dây chạy chữ hết đó.
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
Chú thaydat ơi,
Tập đờn
XUÂN TÌNH LỚP CHÓT được chưa?
Làm "thu hoạch" cho các anh chị trên diễn đàn nghe với. Please!
nguyenphuc - Giao lưu với thành viên THAYDAT từ An Giang
XUÂN TÌNH LỚP CHÓT
8 câu nhịp tư hơi bắc (viết cho đờn kìm)
Ký âm chữ đờn nhạc sĩ Ba Tu


-----o0o-----

41. (-) Tàn xàng xán liu la (LIU)
xán ú xán liu liu (-) xàng liu liu xán liu (XÀNG)
42. Xàng xàng xàng xán xàng liu liu (-) liu xán liu xàng xê cống (XÀNG)
ú liu xề cng liu xề xán (U) xừ u liu xán (CỘNG)
43. Công công công (CÔNG) xàng xê cng cộng cộng liu (U)
liu cộng liu xế xán xề (U) xừ u liu xán (CNG)
44. Ú liu tàn xàng xán liu (-) xán u liu cng công (CNG)
hò líu xàn xàn xê líu (HÒ) hò xự xan cng líu cống xê (XAN)
45. Cống xan cống xê (XAN) líu hò xan xê líu (X)
xự xan cng líu hò cống (XÊ) hò líu cống cống xan hò (X)
46. X xự (-) xan hò líu líu xàn xê (CNG)
xàn cống hò xan líu hò (-) tồn hò líu cng(XAN)
47. o Xề (U) xế xán u la liu xán (X)
xề xề xế xán xề (-) phạn ú ú xán (LIU)
48. Xán u liu xế (-) xán u liu x phan (X)
xế xán u ủ u liu (X) liu phán ú xán xàng (LIU).

Nghe Ba Tu đớn minh họa (để kiểm chứng):

XUÂN TÌNH LỚP CHÓT
Nickname : nguyenphuc
Tên thật : Nguyễn Phúc
Sinh nhật : 12-31-1985
Email : andynguyenphuc@gmail.com
Nghề nghiệp : Chưa có thông tin !
Sở thích : Chưa có thông tin !
Đến từ : Orange State
Tổng số bài viết
Số tin nhắn
Được cám ơn
Chữ ký
Chưa có chữ ký !
Tin nhắn
Hình ảnh
Bài hát
nguyenphuc TRÌNH BÀY
Bài hát
HOẠT ĐỘNG GẦN ĐÂY